De eerste onderzoeken naar kleinschalig verblijf laten veelbelovende resultaten én uitdagingen zien. Eén thema springt eruit: relationeel werken. Vertrouwen opbouwen tussen jongere en zorgverlener als de basis voor goede zorg.
Dat roept vragen op: wat is relationeel werken precies? Wat vraagt het van zorgverleners en teams? En wat helpt om een goede band echt mogelijk te maken?
Een kind mag blijven, ook en juist als het ingewikkeld is
Samenwerken aan kleinschalige jeugdhulp
Kleinschalig verblijf in de jeugdhulp is een alternatief voor de reguliere, grotere groepen in de residentiele jeugdhulp en biedt ruimte voor maatwerk met veel aandacht, contact en zorg voor de jongeren.
De eerste onderzoeken naar kleinschalig verblijf laten veelbelovende resultaten én uitdagingen zien rondom het aanbod, de kwaliteit en effectiviteit van zorg en onderwijs en de randvoorwaarden die daarvoor nodig zijn. Daarom is het landelijke Consortium Kleinschaligheid opgericht. In het consortium werkten praktijkinstellingen, onderzoekers en ervaringsdeskundigen het afgelopen jaar samen aan drie belangrijke vragen.
Wat hebben zorgverleners nodig om dit werk langere tijd met plezier en toewijding te doen?
Hoe zorg je voor een stabiel en goed functionerend team?
Welke taken horen bij dit werk, en hoe kun je daar passende afspraken over maken?
De bevindingen zijn uitgewerkt in dit position paper. Eén thema springt eruit: relationeel werken. Vertrouwen opbouwen tussen jongere en zorgverlener als de basis voor goede zorg. Dat roept vragen op: wat is relationeel werken precies? Wat vraagt het van zorgverleners en teams? En wat helpt om een goede band echt mogelijk te maken?
Relationeel werken in kleinschaligheid
Het is belangrijk om verder te kijken dan het gedrag of de situatie van een jongere, en de volledige jongere te zien, vertellen de experts. Het gaat om oprechte aandacht in alledaagse momenten, zoals zorgen voor de jongere en deze opvoeden. Het doel is dat jongeren ‘zo gewoon mogelijk‘ opgroeien.
Dat begint met een stabiele plek in hun eigen omgeving, waar ze ook mogen blijven als het moeilijk wordt. Kleinschalig verblijf biedt een veilige woonplek voor langere tijd. Daarbij is het belangrijk dat er genoeg vaste begeleiders zijn (minimaal één op drie kinderen) die fysiek en emotioneel beschikbaar zijn. Zo krijgt de jongere de aandacht die nodig is en kan er een vertrouwensband ontstaan — iets wat extra belangrijk is voor jongeren met een complexe achtergrond of hechtingsproblemen.
Wat vraagt dit van een zorgverlener?
Een zorgverlener moet in staat zijn om relationeel te kunnen werken, maar het is aan de werkgever om daar de juiste randvoorwaarden voor te scheppen. Dat begint al bij de sollicitatie. In het eerste gesprek gaat het niet alleen over ervaring, maar ook over wie je bent als mens. Wat is je basishouding? Wat heb je zelf meegemaakt in je leven, bijvoorbeeld in je eigen hechting? Wat zijn jouw kwetsbaarheden? Hoe kijk je aan tegen de rol van opvoeder? Soms krijgen nieuwe zorgverleners bewust een langere inwerkperiode. Zo kunnen zij rustig ontdekken of het werk bij hen past, voordat ze zelfstandig met jongeren aan de slag gaan.
Relationeel werken vraagt ook om een samenhangend team. Hoog personeelsverloop en afhankelijkheid van tijdelijke krachten (zoals freelancers) kunnen de stabiliteit verstoren die nodig is voor relationeel werken. Dat kan leiden tot vertrouwensproblemen bij jongeren die al hechtingsproblemen hebben. Tegelijkertijd is het belangrijk om je te realiseren dat wachten tot een team perfect op orde is zinloos volgens de experts: een team is altijd in beweging. Belangrijk is vooral dat er bereidheid is om te leren.
Wat kun jij doen?
Relationeel werken vraagt om de inzet van iedereen die bij jongeren betrokken is. Ook overheden, verwijzers, gemeenten en opleidingen doen er goed aan zich af te vragen hoe zij kunnen bijdragen aan relationeel werken.
We zetten de beste tips voor je op een rijtje!
Gebruik jezelf als belangrijkste instrument Relationeel werken begint voor iedereen bij zelfinzicht. Wat een jongere nodig heeft, kun je alleen geven als je weet wat jou raakt en wat jij nodig hebt om beschikbaar te blijven. Vragen zoals ‘wat doet dit met mij?’ helpen daarbij.
Bouw aan stabiele teams Jongeren hebben baat bij voorspelbaarheid en vaste gezichten. Organisaties en beleidsmakers kunnen daaraan bijdragen door te werken aan stabiliteit. Zorg bijvoorbeeld voor roosters met terugkerende begeleiders en beperk inzet van tijdelijke krachten.
Neem nieuwe collega’s rustig mee de praktijk in Een veilige en lerende start helpt nieuwe medewerkers om relationeel te leren werken. Investeer in een goede inwerkperiode waarin meelopen, reflectie en cultuuroverdracht centraal staan.
Gun verandering de tijd Relationeel werken is geen snelle oplossing. Het volhouden van kleine stappen maakt echt het verschil. Wissel daarom niet te snel van aanpak — geef nieuwe routines minstens vijf tot zes weken de tijd voordat je besluit dat het toch anders moet.
Verdwijn niet als het spannend wordt Jongeren die heftig reageren, hebben nabijheid nodig — geen straf of afstand. Blijf als volwassene aanwezig en help emoties verwoorden. Blijf rustig en ga even samen apart zitten als een jongere bijvoorbeeld aan het schelden is, in plaats van deze weg te sturen.
Menu
