Waarom bewezen interventies soms toch niet werken

In een interview met de Samenwerkingsagenda Residentiële Jeugdhulp (SAR) leggen Leonieke Boendermaker en Xavier Moonen uit dat een bewezen effectieve interventie niet automatisch effectief is in de praktijk.

Geen recept uit een kookboek

Dat heeft alles te maken met wat evidence-based werken betekent. Het gaat niet om het klakkeloos volgen van een protocol, maar om het maken van goed onderbouwde keuzes. Daarbij komen steeds drie kennisbronnen samen:

• Wetenschappelijke kennis: wat uit onderzoek bekend is.
• Professionele kennis: de kennis, ervaring en richtlijnen die professionals gebruiken.
• Ervaringen van jongeren en gezinnen: kennis over hun situatie en wat voor hen belangrijk is.

Volgens Boendermaker en Moonen kun je een interventie niet benaderen als een recept uit een kookboek dat je stap voor stap volgt. De unieke ervaring van jongeren en gezinnen zorgen ervoor dat een interventie nooit een standaardrecept is. De rol van de professional is om de interventie en de ervaringen van de jongere en het gezin met elkaar te verbinden.

Er zijn een hoop interventies waarvan bekend is dat ze effectief kunnen zijn. Maar wat bij de ene jongere werkt, hoeft bij de andere niet hetzelfde effect te hebben.

Een professional moet daarom voortdurend afwegen: sluit deze aanpak aan bij deze jongere, op dit moment, in deze situatie? Want als dat niet gebeurt, kunnen bewezen interventies toch misgaan. ‘Als kinderen met ernstige problemen in een groep terechtkomen waar kinderen met lichte problemen worden behandeld, kan hun problematiek nog ernstiger worden’, legt Moonen uit als voorbeeld. ‘Daar moet je oog voor hebben.’

Goede uitvoering

Er kunnen ook andere redenen zijn waardoor bewezen effectieve interventies niet altijd het juiste resultaat opleveren. Het komt vaak voor dat bepaalde onderdelen van een interventie worden ingezet, maar andere onderdelen achterwege worden gelaten. Om tijd of kosten te besparen bijvoorbeeld.

Maar vaak zijn interventies juist zo ontworpen dat alle onderdelen samen het verschil maken. Denk aan begeleiding van professionals, intervisie of coaching. Laat je zulke onderdelen weg, dan is de interventie vaak minder effectief.

Een bewezen interventie kiezen is dus geen garantie voor succes. Het is daarom belangrijk om tijdens het traject te blijven onderzoeken of de aanpak ook echt werkt voor deze jongere of dit gezin. Want hoe goed een interventie ook onderbouwd is: de uitvoering en de ervaring van de jongere zijn minstens zo belangrijk voor het resultaat.

Simpele vragen

Professionals doen hun best om goede hulp te bieden en denken vaak dat zij de hulp goed afstemmen op de jongere en het gezin. Maar onderzoek laat zien dat jongeren en ouders dat lang niet altijd zo ervaren. Door simpele vragen te stellen zoals hoe vond je het gaan? en vond je dit nuttig? kom je er snel achter of de hulp daadwerkelijk aanslaat.

Zulke vragen hoeven geen uitgebreide evaluatie te zijn. Met een paar korte vragen krijg je vaak al waardevolle informatie. En als blijkt dat een aanpak niet werkt, kun je die direct bijstellen in plaats van daar pas aan het einde van een traject achter te komen. De oplossing is eenvoudig en klinkt vanzelfsprekend, maar toch worden die vragen vaak niet gesteld.

Evidence-based werken betekent dus niet alleen kiezen voor een bewezen effectieve interventie. Het betekent ook dat je nieuwsgierig blijft naar het effect van jouw hulp voor een specifieke jongere, en wat jij nog kan leren. Dat vraagt niet alleen iets van individuele professionals, maar ook van organisaties: ruimte om te reflecteren, feedback te vragen en samen te onderzoeken wat werkt. Daar begint het verschil tussen een interventie uitvoeren en écht effectief maken.