De inclusieve instapkit

Doel van de pilot

Van verwijzen naar voorkomen

Met goed onderwijs kunnen veel problemen voorkomen worden. Tegelijkertijd beginnen verwijzingen naar de jeugdzorg vaak bij problemen die zichtbaar worden in het onderwijs. Om te voorkomen dat leerlingen uitvallen, van school moeten wisselen, of verwezen worden naar het speciaal onderwijs of de jeugdzorg, besloot samenwerkingsverband SWV PO Amsterdam Diemen het regulier onderwijs te versterken.

Co-creatie: samen ontdekken en uitvoeren

Om dat te bereiken betrok SWV PO Amsterdam Diemen in 2023 Garage 2020, een organisatie die zich inzet voor alternatieve vormen van jeugdhulp. De missie: een inclusieve school in elke wijk. Twaalf scholen sloten zich aan om per school scherp te krijgen welk probleem er in de praktijk nou écht speelt. Vervolgens werden daar oplossingen voor ontwikkeld.

Op zes van deze scholen bleek al veel kennis over en ervaring met inclusief onderwijs aanwezig te zijn. Zij werden daarom gevraagd hun deuren te openen voor andere scholen en hun praktijkkennis te delen. Wat werkt? En wat kun je morgen al anders doen?

Met de andere zes scholen startte Garage 2020 een intensief coachingtraject. Tijdens zogenaamde co-creatie-sessies met leraren, ouders en leerlingen werden de belangrijkste struikelblokken in kaart gebracht. Deze sessies vormden de basis voor een aantal pilots die in de scholen werden uitgevoerd en zó zijn ontworpen dat andere scholen de werkwijze eenvoudig kunnen overnemen.

Waar staan ze nu?

Onbedoeld effect

Naarmate het traject vorderde, kregen deze scholen het informele label inclusieve school. Als gevolg werden er steeds meer leerlingen uit de omgeving naar deze scholen doorverwezen, en ontstond het risico dat zij in de praktijk als speciale onderwijsvoorzieningen beschouwd zouden worden — dat was nu precies niet de bedoeling.

Het roer werd omgegooid. Het oorspronkelijke doel van één inclusieve school per wijk, werd losgelaten. De focus verschoof van individuele scholen naar de wijk, en een nieuw doel diende zich als vanzelf aan: geen enkel kind meer de wijk uit hoeven sturen.

Dit streven vraagt om samenwerking op een breder niveau, niet alleen binnen de schoolmuren maar ook juist daarbuiten: tussen scholen onderling, wijkteams, jeugdhulp, ouders en andere partners uit de wijk. Op dit moment worden er drie wijken intensief begeleid om deze nieuwe aanpak in de praktijk te brengen.

Toolbox

Door samen verantwoordelijkheid te nemen voor het welzijn van een kind, kan er bij beginnende problemen in een vroeg stadium worden bekeken welke ondersteuning zou kunnen helpen. Daarmee kunnen onnodige uitval en verwijzingen worden voorkomen. En die samenwerking hoeft niet altijd over de hoofden van kinderen heen te gaan, vond Garage 2020. Waarom zou je kinderen niet vragen hoe zij hun klasgenootje kunnen helpen die binnenkort een rolstoel krijgt?

Om de opgedane kennis breed beschikbaar te maken, is er een toegankelijke toolbox ontwikkeld. Deze ‘inclusieve instapkit’ is bedoeld voor iedereen die aan de slag wil met inclusief onderwijs en bevat hulpmiddelen voor in de klas, op school en in de wijk.

In de toolbox vind je bijvoorbeeld een ‘co-creatie lespakket’, waarmee leerlingen zelf ideeën kunnen bedenken voor een inclusieve klas, een ‘leerlingenreis’, waarmee je onderzoekt welke behoeften er schuilgaan achter gedrag en een checklist voor een inclusief klaslokaal.

Tips voor de praktijk