Thuis voor Noordje

Doel van de pilot

Met Thuis voor Noordje hebben negen regio’s in Noord-Holland de handen ineen geslagen om jongeren binnen hun vertrouwde omgeving zo goed mogelijk te ondersteunen. Geen lappendeken van afzonderlijke projecten en voorzieningen meer, maar samenwerken aan een praktijk waarin jongeren niet telkens opnieuw hoeven te beginnen.

Thuis voor Noordje is een initiatief dat in 2020 vanuit het Bovenregionale Expertisenetwerk Jeugd Noord-Holland is gestart om een belangrijk doel te bereiken: geen enkele jeugdige meer gesloten plaatsen, niet binnen Noord-Holland en ook niet daarbuiten. Het is onderdeel van een bredere samenwerking waarin jeugdhulpregio’s, grote zorgaanbieders, jeugdbeschermingsorganisaties en samenwerkingsverbanden in het onderwijs samen optrekken.

Deze samenwerking ontstond vanuit de overtuiging dat iedere jongere recht heeft op een veilige, vertrouwde omgeving om in op te groeien – het liefst thuis of zo dicht mogelijk bij huis. Een jongere moet, waar mogelijk, op de eigen school kunnen blijven of in elk geval contact houden met die school. Het principe van onvoorwaardelijkheid speelt daarbij een belangrijke rol: jongeren met complexe problemen mogen niet steeds worden doorgeplaatst van de ene hulpvorm naar de andere. In plaats daarvan zoeken de betrokken organisaties samen naar blijvende oplossingen, ook als dat lastig is.

Ondersteuning in de vertrouwde omgeving

Vaak wordt er gedacht: de jongere heeft een specifieke setting nodig, of de juiste hulp kan niet geboden worden bij ons, legt Frans Jordaan (directeur-bestuurder van SWV VO Amstelland en de Meerlanden) uit tijdens een interview over Thuis voor Noordje. Institutiedenken noemt hij dat. “Dus dan zie je in een verklarende analyse staan: dit kind vereist een LVB-aanpak”, vult Thessa Mous (directeur Jeugd & Gezin en klinisch psycholoog bij GGZ Noord-Holland-Noord) aan. “De de omslag die we nu proberen te maken is: wat is dat nou eigenlijk? Welke aanpak heeft dit kind nou écht nodig?” In plaats van het kind te verplaatsen naar een andere setting, wil Thuis voor Noordje dat er in zulke gevallen bekeken wordt wat er gedaan kan worden om het kind juist binnen de eigen setting de juiste ondersteuning te bieden.

Leidende principes

De samenwerking begon met het opstellen van een aantal leidende principes, zoals ontwikkelingsgericht werken, onvoorwaardelijkheid en vertragen en verdragen: niet meteen ingrijpen of doorplaatsen, maar eerst goed begrijpen wat er aan de hand is en samen een plan maken.

De leidende principes zijn niet alleen een richtlijn op papier, maar ook een manier om elkaar in de praktijk te blijven bevragen. “Elke keer helpen die leidende principes om het inhoudelijke verhaal goed te vertellen”, vertelt regioadviseur Chantal van Liefland, “maar ook om elkaar steeds te blijven uitdagen en te blijven bevragen, te blijven toetsen of we ook daadwerkelijk doen wat we met elkaar afgesproken hebben.”

Praatplaat

Waar staan ze nu?

De cijfers laten zien dat het aantal kinderen in de JeugdzorgPlus van 450 in 2018 naar 155 in (de eerste helft van) 2023 gedaald is. Het netwerk groeit en steeds meer mensen willen aanhaken. “Ik zie echt een olievlekwerking, mensen willen aanhaken en volgens mij is dat de kracht. Er wordt gevoeld dat we met iets goeds bezig zijn”, vertelt Thessa. Tegelijkertijd zijn ze realistisch. Chantal: “Het is ook maar een cijfer, want die kinderen hebben nog steeds net zo ingewikkelde problematiek”.

Er zijn kleinschalige woonvoorzieningen (KWV’s) opgezet waar jongeren terecht kunnen die anders in een gesloten setting zouden zijn geplaatst. Sommige van deze jongeren hebben jaren in instellingen gewoond, maar hebben nu perspectief op zelfstandigheid met ondersteuning die past bij hun situatie.

KWV’s brengen echter ook hoge kosten met zich mee, vooral als ze (nog) niet volledig bezet zijn. Chantal: “De KWV’s worden de laatste tijd neergezet als de heilige graal, maar het gaat ook over of we het in stand kunnen houden. En wat ik nu terugkrijg vanuit een aantal regio’s is dat een KWV voor één of twee kinderen gewoon niet te financieren is”. 

De betrokken partijen zoeken echter samen naar oplossingen, terwijl ze eerder vaak als concurrenten met elkaar omgingen – een belangrijke ontwikkeling. “Die leidende principes zijn echt het uitgangspunt, en dat gaat breder dan de KWV’s”, vertelt Thessa. “Dat gaat door de hele hulpverlening heen.” Chantal: “Dat geldt voor al onze organisaties. Het moet in de haarvaten gaan zitten van het personeel, door alle lagen heen.”

Tips voor de praktijk

Tijdens het interview worden belangrijke succesfactoren en tips genoemd die bijdragen aan de positieve ontwikkelingen die Thuis voor Noordje in gang heeft gezet.

• Vertragen en verdragen
  Probeer niet meteen op te lossen of door te plaatsen als het spannend wordt, maar probeer eerst goed te begrijpen wat er aan de hand is. Die tussenstap – vertragen – is cruciaal om tot passende hulp te komen.

• Maatwerk boven systemen
  Neem niet de instelling als uitgangspunt, maar onderzoek wat de jongere écht nodig heeft. Zo kom je tot creatieve oplossingen.

• Onvoorwaardelijkheid
  Stuur jongeren niet weg als het moeilijk wordt – elke verplaatsing is een nieuwe breuk. Blijf hulp en expertise betrekken om samen verder te komen.

• Ruimte voor eigen regie
  Blijf jongeren aanmoedigen om regie te nemen en steun ze ook als het misgaat. Juist dat vertrouwen helpt hen om stap voor stap weer grip te krijgen op hun leven.

• Samen plannen maken met jongeren
  Maak samen met de jongere een toekomstplan: waar wil je naartoe, wat heb je daarvoor nodig? Die aanpak zorgt voor motivatie en beweging.

• Betrek gezinnen actief
  Ondersteun niet alleen jongeren, maar ook hun ouders. Zo wordt de terugkeer naar huis realistischer.

• Durven doen, ondanks onzekerheid
  Succes is ook mogelijk als nog niet alles geregeld is. Aanbieders die zich achter de leidende principes scharen, laten zien dat lef en samenwerking het verschil kunnen maken – ook zonder dat alle randvoorwaarden al op orde zijn.