Op je woorden letten – inleiding Jan Bransen tijdens StroomOP-sesssie (Uithoorn, 6 maart 2026)

Op je woorden letten

Woorden zijn niet neutraal, maar sturen hoe we denken en handelen, legde prof. Jan Bransen uit tijdens de StroomOP-sessie die op 6 maart plaatsvond. Naar aanleiding van de sessie schreef hij een opiniestuk, waarin hij belangrijke vragen aankaart: welke woorden gebruiken we gedachteloos? En wat gebeurt er daardoor in ons doen en laten dat we beter zouden kunnen voorkomen?

Bransen stelt twee diepgewortelde manieren waarop we over jongeren en onderwijs praten ter discussie.

“Ten eerste de gewoonte om jongeren leerlingen te noemen en ten tweede de vanzelfsprekendheid waarmee we denken dat onderwijs een instrument is, een middel om jongeren op een bepaald niveau af te leveren.”

Noem jongeren jongeren – hele mensen, geen leerlingen

Volgens Bransen doen we jongeren tekort als we ze vooral “leerlingen” noemen. Dan lijkt het alsof hun belangrijkste taak is om te leren. Terwijl ontwikkeling over de hele mens gaat: ook over emoties, relaties en het leven zelf.

“Daardoor oefenen onze jongeren zich jarenlang in één rol: die van leerling. Ze gaan pas aan als ze een duidelijke opdracht krijgen, willen precies weten wat er getoetst gaat worden, leren ook alleen maar voor de toets en hangen de vlag uit als het examen is gehaald. Gelukkig nooit meer leren!”

Onderwijs is als dansen

Vaak zien we onderwijs als een middel om een bepaald resultaat te bereiken. Maar Bransen vergelijkt onderwijs liever met dansen.

Dansen heeft geen eindproduct – het gaat om het doen zelf. Zo zou onderwijs ook moeten zijn: iets waardevols op zichzelf, niet alleen gericht op toetsen of resultaten.

Waarom is dit belangrijk?

Taal heeft invloed op wat we normaal gaan vinden. We gebruiken vaak zinnen die logisch lijken, maar eigenlijk vaag zijn, legt Bransen uit. Bijvoorbeeld: “Uiteindelijk moet zo’n gezin het zelf doen.” Maar wat is ‘het’? Wanneer is ‘uiteindelijk’? En waarom ‘moet’ het? Door zulke woorden te gebruiken, lijken dingen vanzelfsprekend terwijl dat misschien niet zo is.

Bransen roept daarom op om bewuster met taal om te gaan. Door andere woorden te kiezen, kunnen we ook anders gaan kijken en anders gaan werken.